Diana Kennedy Kimdir?

Diana Kennedy Kimdir?

Diana Kennedy, İngiltere doğumlu ama kariyerinin neredeyse tamamını Meksika mutfağını araştırmaya adamış bir gastronomi yazarı ve aşçıydı. 3 Mart 1923'te İngiltere'nin Essex bölgesindeki Loughton kasabasında Diana Southwood adıyla dünyaya geldi; iki kız kardeşten biriydi, babası Ernest Southwood satış işiyle uğraşıyor, annesi Lily ise anaokulu öğretmenliği yapıyordu. 24 Temmuz 2022'de, 99 yaşında, Meksika'nın Michoacán eyaletindeki Zitácuaro yakınlarındaki evinde hayatını kaybetti.

Kennedy, dokuz kitabıyla İngilizce yazılan literatürde Meksika mutfağının en yetkin ismi kabul edildi. Kendisini "etno-gastronom" olarak tanımlıyor, gazeteciler onu "kültürel antropolog" sıfatıyla anıyordu. Katkısı üç ülkede ayrı ayrı onurlandırıldı: ABD'de James Beard Vakfı, Meksika'da 1981'de aldığı Aztek Kartalı Nişanı, İngiltere'de ise 2002'de kendisine verilen MBE unvanı.

Meksika'ya Uzanan Yol

Kennedy, II. Dünya Savaşı nedeniyle üniversiteye gitmedi; 1941'de, cephede savaşan erkeklerin yerine ormancılık işlerini üstlenen sivil bir örgüt olan Kadın Kereste Kolu'na (Women's Timber Corps) katıldı. Savaş sonrası bir sekreterlik okulunda eğitim aldı, İskoç maden kasabalarında konut idarecisi olarak çalıştı; 1953'te Kanada'ya göç etti, üç yıl boyunca film kütüphanesi işletmeciliği ve Wedgwood porselen satıcılığı gibi çeşitli işlerde çalıştı.

Kanada'dan tatil için eve dönerken 1950'lerin ortasında uğradığı Haiti'de, o sırada bölgedeki karışıklıkları haberleştiren The New York Times muhabiri Paul P. Kennedy ile tanıştı. Kısa sürede birlikte Meksika'ya geçtiler -Paul, ajansın Orta Amerika bürosu şefiydi- ve 1957'de evlendiler. Diana, Meksika'ya yerleştikten sonra İspanyolca öğrendi ve Mexico City'deki British Council'da daktilograf olarak çalışmaya başladı; aynı zamanda kentin mutfağına ve pazarlarına hızla ısındı.

Paul'ün kanser tedavisi görmesi gerektiğinden çift 1966'da New York'a dönmek zorunda kaldı; tedavi sonuç vermedi ve Paul bir yıl sonra, 1967'de hayatını kaybetti. Diana, kocasının ölümünün ardından yabancısı olduğu bir şehirde yalnız kaldı.

Craig Claiborne ve İlk Kitap

Kennedy, daha önce Meksika'da kendisini ziyaret etmiş olan The New York Times'ın yemek editörü Craig Claiborne'un desteğini buldu. Claiborne, hem onun Meksika mutfağı üzerine bilgisini yazılarında öne çıkardı hem de dairesindeki küçük mutfağında gruplara ders vermesi için onu teşvik etti.

Bu derslerin ünü yayılınca Harper & Row yayınevinden editör Frances McCullough, Kennedy'yi ilk kitabını yazmaya ikna etti. Tarifler, Kennedy'nin Meksika kırsalını dolaştığı tekrarlanan yolculuklarda topladığı malzemelere dayanıyordu -önce otobüs ve trenle, sonradan bazen torpido gözünde bir tabancayla seyahat ettiği kendi karavanıyla. Yazma konusunda deneyimsiz olduğu için kitabı defalarca yeniden yazdı; sonuç, 1972'de yayımlanan ve çok satanlar listesine giren The Cuisines of Mexico oldu. Kitap, Amerikalı okuyucuların Meksika mutfağını Tex-Mex'in ötesinde bölgesel bir zenginlik olarak görmesini sağladı ve hâlâ alanın en yetkin kaynaklarından biri olarak anılıyor.

Saha Araştırmacılığı ve Yöntemi

Kennedy'yi çağdaşlarından ayıran, yazdığı her tarifin arkasında yıllar süren saha araştırması olmasıydı. Mexico City'de bir yemeği sorduğunda aldığı "köyümüzde böyle yapılır" cevabı, onu doğrudan o köye gitmeye itiyordu; kendi belirlediği yöntem sor, bul, git, sorgula döngüsüne dayanıyordu ve her tarifte kimden öğrendiğini adıyla anıyordu. Elli yıla yayılan Meksika gezilerinde otobüs, tren, eşek ve direksiyonu bile olmayan eski bir Nissan kamyonetle ülkenin hemen her eyaletini dolaştı; pazarları, aşçıları ve kırsal mutfakları ziyaret ederek tarifleri ve yerel yenilebilir bitkileri kayıt altına aldı.

Bir Gastronomica dergisi söyleşisinde araştırmasının amacını şöyle anlatmıştı: "Benim gördüğüm kadarıyla iklim değişikliği, tarım işletmeciliğinin yükselişi ve ekilebilir toprakların kaybıyla birlikte yok olan bir sözlü tarihi yazıyorum." Bu yaklaşım, mısır hamurunun (masa) geleneksel yöntemle -mısırı kireçli suda bekletip elle öğüterek- hazırlanmasını savunmasına da yansıdı; oysa dönemin çoğu aşçısı artık hazır mısır ununu tercih ediyordu. Bu titizlik onu bazen alışılmadık adımlar atmaya da götürdü: geleneksel olarak yalnız erkeklere açık bir zanaat olan ekmekçiliği öğrenmek için Mexico City'de bir fırında çıraklık bile yaptı.

Quinta Diana ve Kitapları

Kennedy 1976'da Meksika'ya kalıcı olarak döndü, 1980'de ise başkent Mexico City'nin yaklaşık 160 kilometre (100 mil) batısındaki Michoacán'da "Quinta Diana" adını verdiği araziyi satın aldı. Arazide sayısız ağaç dikti, domuz, keçi ve tavuklardan oluşan küçük bir çiftlik ile bekçi köpekleri besledi; büyük ölçüde şebekeden bağımsız, kerpiçten inşa edilen ekolojik bir ev kurdu. Ev güneş enerjisiyle çalışıyor, atık su arıtma sistemiyle kendi suyunu geri kazanıyor, bahçesinde kendi sebze, meyve ve baharatlarını yetiştiriyordu. İçerideki mutfağına "laboratuvarım" derdi; mavi-beyaz çinilerle kaplı uzun bir tezgâh, gömme gaz ocakları ve duvarlarda asılı bakır ile toprak kaplarla donatılmıştı.

Bu yıllar aynı zamanda kitaplarının düzenli aralıklarla yayımlandığı bir dönem oldu: The Tortilla Book (1975), Recipes from the Regional Cooks of Mexico (1978), kısa bir anı ve tarif derlemesi olan Nothing Fancy (1984), The Art of Mexican Cooking (1989), My Mexico (1998), From My Mexican Kitchen (2003) ve genellikle en kapsamlı çalışması sayılan Oaxaca al Gusto: An Infinite Gastronomy (2010). Meksika hükümetinden vergi muafiyeti almak amacıyla kurduğu Diana Kennedy Vakfı ise hem çevrenin hem de Meksika'nın mutfak mirasının korunmasına odaklandı; genetiği değiştirilmiş tohumlara ve gereksiz ambalaj kullanımına karşı çıktı.

Mutfak Saflığı ve Sürdürülebilirlik Mücadelesi

Kennedy'nin eleştirel sesi yaşamının sonuna dek dinmedi. 2013'te Houstonia dergisine verdiği söyleşide, bir şefin karides çorbası (caldo de mariscos) tarifini sous vide yöntemiyle hazırladığını gördüğünde "hem güldüm hem ağladım, saçmalığın dik âlâsıydı" dediğini aktarmıştı; ona göre karidesin plastik torbada, suyunu emmeden pişmesi hem lezzeti hem de tarifin amacını yok ediyordu. Aynı söyleşide şefleri gereksiz plastik ve folyo kullanımına, israfa ve mevsimsiz sebzeye göz yummaya karşı sertçe uyarmıştı.

2016'da NPR'a verdiği söyleşide ise "salsa" kelimesinin çarpıtılmasından yakınıyordu: ona göre salsa yalnızca biber, soğan, kişniş ve domatesten oluşan bir sostu; mango gibi malzemelerle "her şeyi salsa diye adlandırma" eğilimi onu çileden çıkarıyordu. Füzyon mutfağa da mesafeliydi; Fransız mutfağı istediğinde tereyağlı, kremalı klasik lezzetleri, o mutfağın "gerçek tadını ve dokusunu" aradığını söylüyordu.

Ödüller, Eleştiriler ve Miras

Kennedy, kariyeri boyunca üç ülkeden onur aldı: 1981'de Meksika hükümetinden Aztek Kartalı Nişanı, 2002'de ise Meksika'daki kendi evinde düzenlenen bir öğle yemeğinde Prens Charles'ın bizzat kendisine takdim ettiği MBE unvanı. ABD'de James Beard Vakfı, 2011'de Oaxaca al Gusto kitabıyla "Yılın Yemek Kitabı" ödülünü, 2014'te ise James Beard Yemek Kitapları Onur Listesi'ne kabulünü verdi.

Fransız mutfağını ABD'ye tanıtan Julia Child'a sık sık benzetildi; kendisi bu karşılaştırmayı gururla karşılamakla birlikte mesafeli yaklaştı. Rick Bayless gibi şefleri etkiledi, Paula Wolfert'e ders verdi; ancak saha araştırması yapmadan yenilik peşinde koşan şefleri sık sık eleştirdi. Doğruluğuna ve dürüstlüğüne düşkünlüğüyle tanınıyordu: hatalı malzeme kullanımını, kestirme yöntemleri ve kendi çalışmasının izinsiz kopyalanmasını sertçe eleştirmekten çekinmezdi. Bu doğrudan, ödün vermeyen tavrı -kimi zaman ters düşse de- Meksika ve Kuzey Amerika'daki şefler üzerinde kalıcı ve olumlu bir etki bıraktığı için hatırlanıyor.